Ik herinner mij een vrouw die misbruikt was door haar broer. Zij had een ernstige vorm van anorexia nervosa ontwikkeld en was er psychisch slecht aan toe. Ze wilde een keer met mij praten. Ze had al veel therapeuten gehad, maar toen ik over vergeving begon, bleek dat geen enkele therapeut dit ooit had aangekaart.
Ik zette een stoel tegenover haar en vroeg haar om haar broer voor zich te zien en hem te vergeven. Dat kon ze niet. Logisch natuurlijk, met zo’n geschiedenis. Omdat ze gelovig was, vroeg ik haar of ze aan God kon vragen of Hij haar daarbij wilde helpen.
Vergeven is niet hetzelfde als opnieuw vertrouwen
Het gevoel dat de ander ermee wegkomt, en dat je daar iets aan kunt veranderen, is vaak een illusie die ervoor zorgt dat je niet wilt vergeven. Als iemand echt iets kwaads heeft gedaan, zoals de broer van deze vrouw, betekent vergeven niet dat die persoon niet verantwoordelijk gehouden moet worden voor zijn of haar daden. Natuurlijk niet.
Waar het hier om gaat, zijn de zaken van je hart. De vraag is vooral wie de prijs betaalt als je niet vergeeft. Dat ben je namelijk zelf. Daar kan ik over meepraten.
Knoop in mijn buik als ik hem tegenkwam
Jaren geleden heb ik lange tijd een bepaald persoon genegeerd op feestjes en bijeenkomsten. Hij had mij ooit geschoffeerd en ik wilde hem met mijn houding vooral laten voelen hoe hij mij had gekwetst. Eigenlijk hoopte ik dat hij door mijn gedrag zou zien hoe hij het had verbruid. Ik hoopte dat hij naar mij toe zou komen en mij om vergeving zou vragen.
Dat bleek een grote illusie.
Na vijf jaar besefte ik dat vooral ik degene was die vastzat. Ik kwam hem namelijk regelmatig tegen. Zijn leven leek gewoon prettig door te gaan en hij had er blijkbaar niets van geleerd. Het ging echt niet om iets waarvoor hij strafrechtelijk vervolgd zou moeten worden, maar ik voelde wel telkens de negatieve werking van het niet vergeven.
Elke keer als ik hem zag, voelde ik een knoop in mijn buik. Toen eindelijk tot me doordrong dat hij er misschien helemaal geen last van had en gewoon goed sliep, wilde ik niet langer op een negatieve manier met hem verbonden zijn.
Daarom heb ik hem vergeven. En ja, ik voelde me enorm opgelucht. Er is daarna veel veranderd. Sinds die tijd hoef ik hem niet meer te vermijden en kan ik zelfs gewoon met hem praten.
Betekent dit dat ik hem nu vertrouw? Nee, zeker niet. Daarvoor is er te veel gebeurd. Mocht het contact ooit intiemer worden, dan is het nodig om vertrouwen opnieuw op te bouwen. Dan is het belangrijk dat hij ook verantwoordelijkheid neemt. In dat geval moet er eerst een goed gesprek gevoerd worden.
Aanpak om boosheid te ontladen
Misschien vraag je je af wat je moet doen als de persoon om wie het gaat niet meer beschikbaar is voor een gesprek. Bijvoorbeeld omdat hij of zij is overleden. Of omdat een gesprek gewoon niet mogelijk is.
Dan kun je de volgende aanpak gebruiken. Ik gebruik deze methode overigens ook als voorbereiding wanneer een gesprek wel mogelijk is. Gewoon om alle gedachten en gevoelens eerst een plek te geven.
Je legt twee vellen papier neer. Boven het ene vel schrijf je “begrip” en boven het andere vel schrijf je “hartenbrief”.
In de hartenbrief schrijf je alles op wat je dwarszit. Alles wat je gemist hebt. Alles waar je boos over bent. Let er vooral op dat je tijdens het schrijven de pijn echt voelt. Voor sommige mensen is dit in het begin vooral een oefening in het erkennen van pijn en boosheid.
Zodra je tijdens het schrijven een innerlijk “ja maar” voelt, ga je naar de andere brief, de begripsbrief. Daar schrijf je op wat je als verdediging voor de ander zou kunnen aanvoeren. Bij een vader of moeder zou je bijvoorbeeld kunnen denken aan zinnen als:
“Je kon niet anders.”
Of:
“Je hebt het zelf ook nooit anders geleerd.”
Voorlezen, verbranden of in de zee gooien
Door de innerlijke stemmen van begrip en gevoel van elkaar te scheiden, kun je veel beter bij de pijn komen. Als alles is opgeschreven, kun je besluiten om afscheid te nemen van het verleden. Je kunt afscheid nemen van alle pijnlijke ervaringen en van alle dromen die niet zijn uitgekomen.
Dat kun je letterlijk in de brief schrijven. Bijvoorbeeld:
“Ik neem afscheid van de droom dat we ooit samen oud worden.”
Vaak moet je zo’n brief een paar keer schrijven. Door loyaliteit is de boze brief in het begin namelijk vaak nog veel te aardig.
Idealiter zou het natuurlijk mooi zijn als je de brief kunt voorlezen of opsturen. Als dat niet mogelijk is, kun je een ritueel bedenken. Je kunt de brief bijvoorbeeld verbranden. Je kunt hem ook om een steen wikkelen en ver in zee gooien. Als iemand overleden is, kun je de brief voorlezen bij het graf of bij de urn.
Bij mensen die hun kracht graag fysiek gebruiken, kan het ook helpen om met een tak op een boom te slaan om boosheid te ontladen. Wat ook bij je past, vergeven vraagt vaak dat je iets actief doet.
Bitter of beter?
De ander die bij jou in de schuld staat, zal nooit in staat zijn om de pijn helemaal weg te nemen. De enige die zich kan vrijmaken, ben jij zelf. Vergeven betekent in wezen dat je de valse hoop opgeeft. De hoop dat je ooit nog krijgt waar je zo naar verlangt.
Vergeven is niet goedkoop. Het gaat samen met het diepe besef dat het leven alleen kan stromen wanneer je het verleden als een gegeven kunt omarmen en de toekomst tot iets bijzonders wilt maken.
Met andere woorden: kies je voor beter of voor bitter?
Wat kies jij?