Dit artikel is vooral voor die tweede groep. Hoor je bij de eerste, lees dan toch verder. Je krijgt een inkijkje in hoe het werkt bij de meeste mensen die ik in mijn praktijk tegenkom.
Mijn eigen weg met boosheid
Jarenlang was boos worden voor mij ingewikkeld. Ik ging conflict het liefst uit de weg.
In de jaren tachtig ben ik lange tijd depressief geweest. Ik wist niet hoe ik eruit moest komen, en ik had nooit het verband gelegd met onderdrukte boosheid.
Dankzij goede therapie kreeg ik grip op wat er aan de hand was. Nu, vele jaren en een flinke dosis training en opleiding later, raak ik nog steeds ontroerd als cliënten een nieuwe vrijheid vinden in hun boosheid.
Voelt boosheid voor jou eigenlijk niet oké? Dan zie je in de praktijk drie typen reacties ontstaan.
1. Ergernis: je spaart zegeltjes
Ergernis is gestapelde boosheid. Je voelt ergens irritatie over, je doet er niets mee, en zo wordt het ergernis.
Je bent in feite zegeltjes aan het sparen. En als de spaarkaart vol is, ga je de rekening vereffenen. Je wordt cynisch of verwijtend.
Eén ding is dan zeker: je boosheid heeft een vals randje. Daarin klinkt door dat de ander iets had moeten doen, of juist had moeten laten.
Wie zich regelmatig ergert, koestert vaak ook negatieve gedachten over de mensen in kwestie. Er wordt heel wat afgemoord in de slaap, zullen we maar zeggen.
2. Angst en onzekerheid: de pakketjes
Stel, je brengt in een overleg iets in en je compagnon reageert onprettig. Dan ontstaat er wat ik een pakketje noem.
Een pakketje is een situatie waarin je jouw waarheid laat liggen. In dit geval: hoe onprettig de ander op jou reageerde. Je reageert niet, je parkeert het conflict, en je raakt verkrampt.
De volgende keer dat je elkaar ziet, doe je superaardig, alsof er niets is gebeurd. Of je vermijdt het gesprek. Hoe dan ook, je geeft iets op van jouw waarheid.
De prijs is dat je met elk pakketje verder van je gevoel af komt te staan. Dat maakt onzeker en angstig. Je bent in feite bang voor je eigen boosheid, of voor de escalatie.
Ik heb uit eigen ervaring moeten concluderen dat conflict vermijden een emotionele prijs heeft, en die betaal je zelf. Bovendien ben je niet echt eerlijk over wie je bent. Je trekt je terug uit het contact.
Toen ik zo depressief was, had ik nooit het verband gelegd tussen mijn onzekerheid en mijn onderdrukte pakketjes.
Pakketjes uit het verleden
Pakketjes liggen niet alleen in het recente verleden. Vaak liggen ze veel verder terug.
Toen ik op weg naar herstel mijn pakketjes onderzocht, bleek ik bozer op mijn ouders, vrienden en anderen dan ik voor mezelf had willen toegeven. En dat brengt me bij de derde reactie.
3. Verdriet, wanhoop en negatief denken
Het derde reactiepatroon herken je aan drie dingen:
- je verdrietig voelen;
- wanhoop, met de vraag: wordt het ooit nog anders?
- negatief denken.
Verdriet dat eigenlijk boosheid is
In mijn praktijk zie ik heel weinig echt verdriet, maar heel veel verkapte boosheid.
Echt verdriet is sereen en ontladend. Het is verdriet waarvan je als het ware opschoont.
Verdriet dat verkapte boosheid is, voelt broeierig. Het is constant aanwezig op de achtergrond van je leven. Soms zou je het willen uithuilen, maar je weet dat het niet oplucht. Dát is boosheid.
Keer op keer merk ik in de praktijk dat één vraag al helpt om het te herkennen: is het alleen verdriet, of is het misschien ook een beetje boos?
Ben je opgegroeid in een gezin waar boosheid niet oké was, of met iemand die heel boos was? Dan leer je dat boos voelen niet oké is. Je gooit de vorm van het uiten en het rauwe gevoel zelf op één hoop. Zo deed ik dat ook.
Maar boosheid uiten kan heel helder. Het hoeft niet intimiderend te zijn, en het hoeft de ander niet weg te vagen. De vorm waarin je boosheid uit, is iets anders dan de emotie zelf. Daarover straks meer.
Wanhoop: boosheid die naar binnen slaat
Soms is depressie een vorm van geïmplodeerde boosheid. De boosheid is naar binnen geslagen. Dat geeft niet alleen een verdrietig gevoel, maar ook de vraag: wordt het ooit nog anders?
Ik voelde me zo rot dat ik me afvroeg hoe ik hier ooit uit moest komen. Totdat iemand mij uitlegde wat ik jou nu uitleg: er is een verband tussen je pakketjes en dit nare gevoel.
Er is zelfs een term voor: depersonalisatieverschijnselen. Het voelde alsof ik niet werkelijk leefde. Alsof het leven als een film aan mij voorbijtrok, zonder dat ik er deel van uitmaakte.
Tijdens mijn herstel realiseerde ik me dat ik pakketjes meedroeg waar ik nooit iets mee had gedaan. Een pakketje herken je zo: als je aan het incident terugdenkt, voel je een knoop in je lijf.
Dat gaat niet alleen over boosheid, maar ook over verlies. Elk verlies, in welke vorm ook, ligt als lading in je opgeslagen. En voor je systeem maakt het niet uit of een pakketje twintig jaar geleden is ontstaan of gisteren.
Negatief denken
Het laatste kenmerk is negatief denken, over jezelf of over anderen.
Denk je negatief over jezelf? Dan kunnen er nog pakketjes liggen bij mensen uit je opvoeding die dat negatieve zelfbeeld hebben gevoed.
Ben je knorrig en kritisch over anderen? Ook dat is een teken dat er een pakketje ligt. Toen ik een tijd geleden thuiskwam en knorrig op mijn vrouw reageerde, vroeg zij of er iets van mijn werk dwarszat. Spot on, natuurlijk.
Gezonde boosheid: voelen is doen
Als je boosheid leert herkennen en uiten, ontdek je hoeveel vrijheid dat geeft.
Heeft je boosheid een vals randje, of werkt ze intimiderend? Dan ben je innerlijk nog niet vrij van pakketjes. Vaak zie ik cliënten die bitter of teleurgesteld zijn. Er zijn dan eerder in hun leven incidenten geweest die niet verwerkt zijn, en die hun relaties in het heden nog steeds kleuren.
Zodra je boosheid gaat herkennen, wordt één principe steeds belangrijker: voelen is doen.
Je merkt dat het bevrijdend werkt als je niet te lang wacht met het benoemen van je irritatie. Niet alleen voor jou, ook voor anderen. Zij leren jou namelijk kennen.
Pakketjes uitpakken geeft je zelfvertrouwen een flinke boost, en je levensvreugde neemt enorm toe. Je kunt immers niet alleen je blij omarmen, zonder ook je boos serieus te nemen.
Geen spaarkaart meer
Voelen is doen betekent dat je in actie komt. Je beseft welke prijs je betaalt als je niets met je boosheid doet.
Ze slaat naar binnen.
Of zet zich om in ergernis
En op termijn in ruzie.
Dan wil je alsnog een uitbetaling van je volle spaarkaart.
Bij voelen is doen is er geen spaarkaart meer. Dat voelt vrij. Je boosheid komt er dan niet vals uit, maar krachtig, en ook kwetsbaar.
Kwetsbaar, omdat het in het begin ook echt zo voelt om je boosheid te laten zien. Je laat een kant van jezelf zien die anderen niet kennen. Het is eerder het bekennen van je boosheid, dán onzichtbaar blijven in wat er werkelijk in je omgaat.
Misschien denk je, net als ik toen, dat anderen hun respect voor je verliezen. Het tegendeel bleek waar. Door mijn pakketjes uit te pakken, kwam mijn gevoel van aliveness en zelfvertrouwen helemaal terug. Mijn depressieve stemming verdween, en mensen kregen juist meer respect voor mij.
Zelf aan de slag
Ga je experimenteren met het uiten van je boosheid? Zie het dan echt als een experiment. Een experiment om aandacht te vragen voor het effect dat de ander op je heeft gehad.
Benoem wat de ander heeft gedaan of gezegd, en koppel dat aan wat er in jou gebeurt: je irritatie, je boosheid. Dan komt het niet aanvallend over, maar uitnodigend. Je deelt je worsteling met de ander. Je laat zien dat je een goede relatie wilt, en dat er tegelijk iets is wat je dwarszit.
Er valt nog veel meer over dit onderwerp te zeggen. Mijn doel is je aan het denken te zetten over hoe jij met boosheid omgaat in je relaties, thuis en in je bedrijf.
Het mooie is: conflict op een gezonde manier aangaan voelt heel anders dan escaleren, of een broeierige verbinding in stand houden.
Mijn uitnodiging aan jou: ga met je eigen pakketjes aan de slag.
Heb je vragen of opmerkingen? Je bent van harte uitgenodigd om te reageren.