Door Hans ’t Hart
Dit is een artikel dat ik jaren geleden over Brainspotting heb geschreven. Ik raad je ook aan om mijn nieuwste artikel Van Brainspotting naar Brainspotting Plus te lezen.
Is het jou ook weleens opgevallen dat iemand, wanneer hij of zij praat over iets wat raakt, vaak naar een bepaald punt kijkt? Misschien denk je: niets bijzonders. Maar stel je eens voor dat je een vinger of pointer precies op dat punt zou houden. Wat zou er dan gebeuren?
Na verloop van tijd zou je allerlei bijzondere effecten kunnen zien. Je gesprekspartner kan herinneringen van vroeger krijgen, allerlei gevoelens ervaren of onwillekeurige lichamelijke reacties voelen. Denk bijvoorbeeld aan schokjes in het lichaam, warmte of druk op bepaalde plekken.
Dat gebeurt vooral wanneer die oogpositie samenvalt met een gebied in het lichaam waar deze gevoelens resoneren. Het is overigens niet iets om zomaar op een feestje te doen, want er kan behoorlijk wat worden losgemaakt en verwerkt. Je moet hier wel deskundig mee om kunnen gaan. Where we look affects how we feel, oftewel: waar we naar kijken, beïnvloedt hoe we ons voelen.
Daar gaat Brainspotting in essentie over. Het is een bijzondere vorm van individuele therapie.
Wat is Brainspotting?
Brainspotting is een effectieve manier om psychische blokkades op te heffen en pijnlijke momenten uit je leven te verwerken. Daarnaast kan het ertoe leiden dat mensen ineens gezonder gaan denken.
Sinds ik cliënten met Brainspotting ben gaan behandelen, ben ik van de ene verbazing in de andere gevallen. De resultaten zijn zo indrukwekkend dat ik deze methode tegenwoordig zo veel mogelijk gebruik binnen individuele therapie, naast mijn andere werkwijzen.
Ik neem je in dit artikel graag mee in de reden van mijn enthousiasme.
Ontdekking van Brainspotting
David Grand is de ontdekker van deze methode. Begin jaren negentig werkte hij met een vrouw die op topniveau presteerde in het kunstschaatsen. Ondanks haar niveau en conditie lukte het haar maar niet om een driedubbele loop te maken. Ze klopte bij David Grand aan voor psychologische ondersteuning, om te kijken of haar mentale blokkades konden worden opgeheven.
Omdat ze in haar jeugd nogal wat traumatische ervaringen had meegemaakt, besloot hij in eerste instantie met EMDR te werken. Bij EMDR beweegt de therapeut zijn vinger op een bepaalde manier en in een bepaald tempo horizontaal door het visuele veld van de cliënt. Dit blijkt invloed te hebben op de manier waarop trauma’s worden verwerkt.
Terwijl hij dit bij deze jonge vrouw deed, zag hij dat haar ogen op een bepaald punt een korte maar hevige heen en weer beweging maakten. Dit worden saccades genoemd. Ze had ook de neiging om haar ogen op datzelfde punt te houden, alsof ze ergens naar keek. Grand besloot toen zijn vinger op dat punt te houden, omdat hij merkte dat er bij haar meer energie en reactie ontstond. Toen gebeurde er iets bijzonders. Zijn cliënt kreeg spontaan allerlei herinneringen aan pijnlijke gebeurtenissen uit haar leven. Het ging onder andere om sportblessures, maar ook om eerdere traumatische ervaringen die al met EMDR en andere therapieën verwerkt leken te zijn. Het verwerken van al deze indrukken had een sterker, intenser en dieper karakter dan in eerdere sessies was bereikt.
Na ongeveer tien minuten stopte de stroom van emoties en herinneringen en werd de sessie beëindigd. Voor de cliënt voelde het alsof er iets was opgelost. De jonge vrouw belde David Grand de volgende dag met de mededeling dat zij de loop moeiteloos had uitgevoerd.
Daarna schakelde Grand allerlei collega’s in en al snel werd er verder onderzoek gedaan naar wat er precies gebeurde. Bepaalde punten in het gezichtsveld blijken voor mensen lading te hebben. Ze lijken te corresponderen met gebieden in het lichaam en in de hersenen waar specifieke informatie ligt opgeslagen.
Brainspotting is totaal iets anders dan EMDR, maar werd wel tijdens zo’n sessie ontdekt. De therapeut is afgestemd op het proces dat de cliënt doormaakt. Cliënten vinden het vaak prettig dat zij tijdens een Brainspotting sessie zelf veel controle blijven houden. Brainspotting is nadrukkelijk ook geen hypnose. Cliënten voelen dat zij zelf de regie houden en dat de therapeut hen volgt in hun proces, in plaats van andersom.
De brainspot
Als je met een pointer horizontaal door het gezichtsveld van iemand beweegt, zie je vaak dat die persoon onwillekeurige signalen afgeeft. Dat kunnen bijvoorbeeld knipperende ogen zijn, ogen die kort en snel heen en weer bewegen, ineens slikken of andere reflexmatige bewegingen.
Wanneer je met de pointer op zo’n brainspot blijft staan, zeggen mensen vaak zelf dat het punt eigenlijk iets hoger of lager ligt. Hersenscans laten zien dat de hersenstam en het limbisch systeem, oftewel het middenbrein, geactiveerd worden wanneer zo’n brainspot met een pointer wordt aangewezen.
Brainspotting werkt diep door in het lichaam. Er treden vergelijkbare effecten op als bij lichaamsgerichte therapie. Denk aan inzichten uit boeken als The Body Remembers van Babette Rothschild en De tijger ontwaakt van Peter Levine. Kenners herkennen in Brainspotting ook veel van de inzichten uit de interpersoonlijke neurobiologie van Dan Siegel.
Trauma’s en pijnlijke herinneringen worden opgeslagen in het brein en het lichaam. Inmiddels heb ik zelf veel ervaring opgedaan met Brainspotting. Zodra mensen naar een punt kijken waar ze lading ervaren, voelen ze vaak ook fysieke reacties. Soms zijn die behoorlijk heftig. Na verloop van tijd verdwijnen die reacties meestal weer. Dat gebeurt volledig onwillekeurig. Ik heb iemand, terwijl hij naar een bepaald punt staarde en schokkende bewegingen in zijn lichaam begon te voelen als ontlading van verkramping, horen uitroepen: “Dit kan natuurlijk niet hè, maar ja, het gebeurt wel!” Het werkte dus zelfs bij iemand die er niet echt in geloofde. Lichamelijke reacties treden overigens niet altijd op. Maar wanneer mensen naar zo’n punt blijven kijken, komen er vrijwel altijd intense ervaringen op gang.
Zelfs mensen die geen actieve herinneringen aan hun jeugd hebben, kunnen ineens herinneringen aan eenzaamheid of verdriet terugkrijgen. Soms gebeurt dat met duidelijke beelden, soms zonder duidelijke beelden. Vorige week deed ik nog een sessie met iemand die een liefde miste na een affaire. Spontaan kwamen er ook allerlei thema’s uit zijn jeugd naar voren die voeding gaven aan dat gemis. Zelf had hij die link nooit gelegd. Hierdoor kon hij beter loslaten.
Gezond denken
Het meest verbijsterende vind ik dat de felbegeerde cognitieve herstructurering bijna vanzelf plaatsvindt. Dat is een moeilijk woord voor het feit dat mensen ineens gezonde, helpende gedachten krijgen. Normaal gesproken is daar vaak veel werk voor nodig. Allerlei therapievormen, zoals RET, NLP, Gestalttherapie en PRI, proberen uiteindelijk een vorm van gezond denken bij de cliënt op gang te brengen.
En dan gebeurt het ineens spontaan. Je zit als therapeut voor een cliënt met een pointer die je op een bepaald punt houdt. Af en toe stel je een vraag, zoals: “Wat ervaar je?” En na een uur staat er bij de cliënt van alles op zijn kop, omdat er veel is gebeurd. Bovendien zeggen mensen ineens dat ze helpende gedachten hebben, anders naar de situatie kijken of de dingen beter begrijpen.
Zelf vind ik het belangrijk dat cliënten grip krijgen op hun afweersysteem, zich bewust worden van hun gevoelens en zich gezonde gedachtepatronen eigen maken. Maar op de een of andere manier komen cliënten tijdens Brainspotting vaak zelf tot allerlei interessante conclusies.
Een cliënt kwam bijvoorbeeld door een Brainspotting sessie zelf tot de conclusie dat het valse hoop was om door te gaan met zijn huidige werk, zonder dat ik hem dat had gesuggereerd.
Een moeder vertelde dat ze niet meer uitviel naar haar kinderen, omdat ze milder naar hen keek. Een man die nogal eens opvliegend was naar zijn kinderen, vertelde dat hij zich minder ergerde. Mensen om hem heen ervoeren hem als opvallend rustiger. Een vrouw kon haar incestervaring verwerken en ervoer een nieuwe vrijheid. Ze zei: “Ik ben vrij.” En zo zijn er meer van dit soort ervaringen.
Blijkbaar spreekt Brainspotting het zelfhelend vermogen van mensen aan. Daardoor vindt er verwerking plaats, zowel in het lichaam als in de hersenen.
Het belang van de relatie
Brainspotting gaat onder andere over het verwerken van trauma’s, waaronder PTSS, het opheffen van belemmerende overtuigingen en emotionele blokkades, en het verwerken van verlies.
Voor bepaalde klachten zijn inmiddels varianten ontwikkeld op de eenvoudige vorm van Brainspotting die ik hierboven heb uitgelegd. Deze varianten kunnen cliënten op een slimme manier helpen. Denk bijvoorbeeld aan het werken met resource spots, subpersoonlijkheden en innerlijk kind werk.
Als therapeut kun je Brainspotting gemakkelijk integreren in je andere werk. Toch vervangt niets de heilzame therapeutische relatie tussen cliënt en therapeut. Uit onderzoek blijkt dat afstemming en het aanwezig zijn in de wereld van de cliënt in belangrijke mate bijdragen aan het succes van Brainspotting. Juist daardoor durft de cliënt dieper te gaan.
De kracht van Brainspotting in relatietherapie
Brainspotting kan ook een krachtige aanvulling zijn binnen onze premium relatietherapie. Het stelt koppels in staat om niet alleen individuele blokkades aan te pakken, maar ook om samen dieperliggende emoties en onbewuste patronen te verkennen die hun relatie beïnvloeden.
Deze aanpak biedt ruimte voor een diepgaande en blijvende verbinding, doordat zowel persoonlijke als gezamenlijke thema’s worden verwerkt. Bij onze premium relatietherapie wordt Brainspotting geïntegreerd in een exclusief traject dat op maat wordt gemaakt.
Dit traject richt zich op het herstellen van vertrouwen, het doorbreken van negatieve patronen en het versterken van emotionele intimiteit. Het doel is om samen een vernieuwde en veerkrachtige relatie op te bouwen.
Haarlemmerolie?
Ik heb in Brainspotting iets ontdekt dat dieper gaat en sneller verandering brengt dan wat ik tot nu toe met welke vorm van therapie dan ook voor mogelijk had gehouden. Brainspotting werkt krachtig door in het lichaam, het gevoelsleven en het denken. Voor de therapeut is Brainspotting bovendien minder belastend. De cliënt is als het ware toeschouwer van zijn of haar eigen proces. Brainspotting is geen nieuwe quick fix methode, maar wel een methode die mensen vaak als heel grondig ervaren. Sommige knelpunten kunnen sneller verwerkt worden dan andere. Tijdens een traject kun je Brainspotting als zelfstandige techniek gebruiken, maar je kunt het ook integreren in andere werkmethoden. David Grand moedigt die integratie ook sterk aan.
Wetenschappelijk onderzoek brainspotting
Brainspotting is in Nederland nog relatief nieuw. Het werd pas in 2012 geïntroduceerd bij een kleine groep therapeuten. Grand heeft wereldwijd ongeveer 6000 therapeuten opgeleid.
Op dit moment wordt er veel onderzoek gedaan naar de werking van Brainspotting, onder andere vanuit de universiteit van Glasgow. Dr. Frank Corrigan en David Grand schreven een artikel over Brainspotting in het wetenschappelijke tijdschrift Medical Hypotheses. Daarin wordt uitgelegd hoe Brainspotting op het brein inwerkt.
Afspraak
Ben je nieuwsgierig geworden en wil je meer weten? Of wil je zelf eens ervaren wat Brainspotting kan doen? Je zult merken dat Brainspotting een therapeutisch traject aanzienlijk kan verkorten.