Door Hans ’t Hart
Omdat deze nieuwe aanpak afwijkt van wat David Grand, de bedenker van Brainspotting, zelf aanleert, ben ik deze Systemisch Brainspotten gaan noemen.
In dit artikel vertel ik over mijn ervaringen en over mijn nieuwe benadering van Brainspotting. Ik begin met een recente ervaring van een van mijn cliënten:
“De effectiviteit van Systemisch Brainspotten is vergelijkbaar met sneeuw die voor de zon verdwijnt. In de veilige, professionele omgeving bij Hans ’t Hart worden blokkades uit het verleden, hoe groot, pijnlijk en langdurig ook, direct tastbaar en hanteerbaar gemaakt. De onomkeerbare inzichten die hieruit volgen, zijn buitengewoon helend, positief en bevrijdend. Deze inzichten maken plaats voor een liefdevolle herontdekking van jezelf en van anderen. Dit gebeurt al binnen enkele dagen na de eerste Brainspotting sessie. Wat een transitie!”
Moeder, echtgenote en zelfstandig ondernemer (49 jaar).
Hoe werkt Brainspotting ook alweer?
Als je denkt aan een ervaring of gebeurtenis uit het heden of verleden die je nog steeds raakt of blokkeert, kijk je onbewust een bepaalde richting op. Bijvoorbeeld naar linksboven, rechtsonder of een andere kant. Voor jou voelt dat waarschijnlijk zo vanzelfsprekend dat je niet eens doorhebt dat je naar die plek kijkt.
Uit onderzoek is bekend dat je naar de bovenkant van je gezichtsveld kijkt wanneer je je een voorstelling van iets probeert te maken. Wanneer je naar iets luistert, bewegen je ogen eerder in het horizontale vlak van je gezichtsveld. Voelen bevindt zich meer in het onderste gebied van je gezichtsveld.
De richting waarin je kijkt, is dus bepalend voor het soort informatie waar je toegang toe krijgt. Je kunt bijvoorbeeld minder goed voelen wanneer je naar boven kijkt, omdat daar vooral je voorstellingsvermogen actief is.
Dit zegt iets over het verband tussen de stand van je ogen ten opzichte van de breinas en de manier waarop je informatie verwerkt. Waar je naar kijkt, bepaalt dus ook wat je ervaart. Het gebied of punt waar je naar kijkt, noemt David Grand, de ontdekker van Brainspotting, een brainspot.
Dit zie je vooral bij mensen die iets heftigs hebben meegemaakt. Zij staren vaak naar buiten. Vanuit het brein gezien kijken ze naar een brainspot die toegang geeft tot de bewuste en onbewuste ervaring. In feite is iemand dan bezig met een poging tot resetten, dus met het verwerken van die ervaring. David Grand heeft dit proces Brainspotting genoemd.
Intrigerend genoeg blijkt dat wanneer we deze omstandigheden bewust creëren in een sessie, je daadwerkelijk tot verwerking van de ervaring kunt komen.
Waarom dit thuis niet vanzelf gebeurt, komt doordat je brein dit proces blokkeert. Daar zijn twee redenen voor.
Reden 1: geen pijn willen ervaren
De eerste reden is dat je geen pijn wilt ervaren. Zolang je blijft kijken, wordt het pijnlijke geactiveerd. De instinctieve oplossing is dan dat je wegkijkt zodra het te veel wordt. Dat is precies wat je ziet bij mensen die iets heftigs hebben meegemaakt. Ze blijven een tijdje staren en kijken daarna weer weg.
Tijdens een Brainspotting sessie zet ik een pointer op dat punt in het kijkgebied. Daarmee help ik mensen om toch te blijven kijken. Ik heb vaak mensen horen zeggen: “Ik wil nu zo graag wegkijken, want dit voelt echt heftig.”
Reden 2: niet de controle willen verliezen
Een tweede reden waarom je het proces blokkeert, is dat je niet alleen weg wilt van pijn, maar ook de controle niet wilt verliezen. In het dagelijks leven los je dat vaak op door naar een vriend of vriendin te gaan en je verhaal te doen. In feite reguleer je je emoties via die vriend of vriendin. Door de ander aan te kijken en zijn of haar aanwezigheid te voelen, wordt het praten over de nare ervaring beter hanteerbaar.
Een toeschouwer zou echter zien dat je ondertussen toch naar links, naar het midden of naar rechts kijkt terwijl je je verhaal doet. Onbewust kijk je naar het vlak waar de lading in jouw innerlijke wereld sterk voelbaar is. Dat is de brainspot.
Tip: let de komende tijd eens op hoe anderen dit doen.
Tijdens een Brainspotting sessie vervult de therapeut de rol van die vriend of vriendin. Dat betekent dat je je bij de therapeut veilig moet kunnen voelen. Je kunt alleen tot een diepe ervaring komen als de therapeut het veilig genoeg voor je maakt en de ervaring kan dragen.
Wat gebeurt er tijdens Brainspotting?
Wanneer je naar de brainspot kijkt, komen er vanzelf herinneringen van vroeger naar boven. Stel dat je aangeeft dat je bang bent om je mening te geven tijdens een vergadering. Dan zoeken we het kijkgebied op waar jij die belemmering het meest intens voelt. Terwijl je daarnaar kijkt, brengt je brein spontaan belangrijke herinneringen en beelden naar voren. Die kunnen uit het recente verleden komen, maar ook uit een veel eerdere periode.
Niet alleen komen dat soort herinneringen naar boven, er vindt ook integratie plaats. Dat betekent dat de lading ervan afgaat.
Vaak vertellen mensen na een sessie dat ze opeens wel in staat zijn om dingen te doen die daarvoor niet lukten. De ervaring leert dat achter elke belemmering een diepere ervaring schuilgaat. Een belemmering is op breinniveau dus logisch. Met Brainspotting ontdek je die diepere ervaring niet alleen, je verwerkt deze ook.
Niet alleen belemmeringen en blokkades, maar ook traumatische ervaringen blijken met Brainspotting goed behandelbaar.
Met Brainspotting kom je direct bij je emoties, dus in het emotionele brein. Dat betekent dat de cortex, waar je weldenkende vermogen zit, grotendeels wordt gepasseerd.
Het kenmerk van werken in het emotionele brein is dat het vaak gepaard gaat met het terugkrijgen van pijnlijke herinneringen. Dat gaat in een razendsnel tempo. Met een normaal therapeutisch gesprek zouden we daar veel langer over doen. Ook zou de impact meestal minder groot zijn.
Vaak ervaar je ook van alles in je lichaam. Spanningen kunnen ineens enorm sterk voelbaar worden. Cliënten vertellen dat de ervaring intens is, maar ook dat zij zich gefocust voelen en het gevoel hebben zelf de controle te houden. Zodra je namelijk van het punt wegkijkt, stopt het proces. De ervaringen komen in golven en ebben daarna weer weg.
Een vrouw van 75 zei onlangs: ik heb hiervoor al jaren therapie gehad maar ben nog nooit zo diep geweest. En dat het zo snel gaat! Zij kwam voor allerlei angsten en heeft door de sessie nu eindelijk belangrijke verbanden kunnen leggen..
De reden dat haar ervaring zo intens was, is dat ik er een werkwijze aan toe heb gevoegd. Ik noem dit Systemisch Brainspotten.
Systemisch brainspotten: de veranderende kracht van het emotionele brein
Het werken met het emotionele brein biedt behalve de snelheid waarmee je bij de pijn kunt komen ook een ander voordeel. Er kan ook een diepgaande verwerking plaatsvinden.
Ieder mens kan zijn of haar brein in positieve zin bedotten, dus min of meer voor de gek houden.
Wat ik daarmee bedoel, is dit. Als ik je vraag om in een lege stoel je beste vriend te zien, weet je verstandelijk natuurlijk nog steeds dat daar een lege stoel staat. Je emotionele brein, het limbisch systeem, ziet echter je vriend. Als ik je vervolgens vraag om tegen die vriend iets te zeggen wat je misschien nooit hebt durven zeggen, bijvoorbeeld iets pijnlijks, zal je lichaam direct reageren op de woorden die je uitspreekt.
Dit kun je gebruiken om ervaringen te verwerken die nog niet eerder verwerkt zijn.
Ervaringen die emotionele impact op je hebben gehad, zijn tijdloos opgeslagen in het emotionele brein. Daardoor kun je als het ware terug in de tijd en de geschiedenis herschrijven. Dat doe je door alsnog te zeggen of te doen wat je eigenlijk had willen zeggen of doen. Je brein accepteert dat alsof het echt gebeurt. Misschien niet voor de volle 100 procent, maar wel genoeg om te merken dat er iets verandert. Mensen zeggen dan vaak dat ze zich opgelucht voelen, of dat er iets is opgeruimd.
Het bedotten van het brein opent zo een deur waardoor je eindelijk lasten kunt loslaten waar je al lange tijd mee rondloopt.
Brainspotting combineren met inzichten uit De Fontein
Op dit moment is het boek De Fontein van Els van Steijn een bestseller. Dat is niet zonder reden. In dit boek wordt uitgebreid ingegaan op de invloed van het verleden op het heden. Deze manier van kijken naar klachten noemen we systemisch werken.
Systemisch werken leert dat klachten die blijven bestaan vaak hun wortels hebben in eerdere ervaringen. De Fontein geeft diepgaande inzichten in allerlei mechanismen waardoor mensen niet verder komen in hun leven.
Zo kan het zijn dat je als kind al een last moest dragen. Misschien nam je als oudste of jongste kind de zorg voor je ouders op je. Of misschien voelde je je verantwoordelijk voor de sfeer in het gezin. Het effect daarvan is dat je emotionele brein als het ware gevangen blijft in dat patroon. Daardoor kun je ook in het heden de neiging houden om jezelf op te offeren, terwijl je verstandelijk weet dat dat niet goed voor je is.
Je kunt dan zoiets zeggen als: “Verstandelijk weet ik dat ik het niet moet doen, maar gevoelsmatig doe ik het toch.”
De kennis uit het boek De Fontein kan helpen om verbanden te leggen tussen je reacties in het heden en je situatie in het verleden.
Met een tijdmachine terug naar de oorsprong van je belemmering
Tijdens een Brainspotting sessie gaan we als het ware met een tijdmachine terug naar de fase in je verleden waarin je dat patroon hebt geleerd. Ineens weten mensen weer hoe het toen was. Een van de dingen die je dan uiteindelijk kunt doen, is in je fantasie de last alsnog teruggeven. Je kijkt dan naar de brainspot en ziet die persoon of personen als het ware voor je.
Misschien klinkt dit vreemd als je het zo leest. Maar als cliënt kun je dit ritueel ervaren als een diepe ervaring die veel opluchting geeft. Naast die opluchting vertellen mensen vaak dat ze na de sessie meer keuzevrijheid ervaren.
Dit is slechts één voorbeeld van de vele mogelijkheden. Dat dit kan, komt doordat het emotionele brein zich laat bedotten.
Een ander voorbeeld is dat je alsnog afscheid kunt nemen van een geliefde.
Ik heb vaak gehoord dat iemand niet los kon komen van een bepaalde persoon. Een cliënt vertelde zelfs dat ze een paar maanden op reis was gegaan om haar ex vriend te vergeten. Niets had gewerkt. Eén sessie Systemisch Brainspotten en ze was los.
Daarbij maakt het niet uit of die persoon nog leeft of al overleden is. Het emotionele brein zit gevangen in tijdloosheid. Slimme rituelen, zoals het teruggeven van een last of alsnog afscheid nemen, kunnen leiden tot emotionele ontlading. Daardoor komt er ook in het heden verandering op gang.
Brainspotting werkt ook bij relatieproblemen
Systemisch Brainspotten werkt ook heel goed in de begeleiding van koppels, vooral binnen een traject dat op maat is gemaakt, zoals premium relatietherapie.
Soms zitten mensen tegenover elkaar op slot, omdat er diepe ervaringen uit het verleden zijn die blokkeren. Ik gebruik dan Brainspotting Plus terwijl de partner erbij is. Dat kan natuurlijk alleen wanneer het veilig genoeg is. Ik hoor vaak terug dat dit veel verdieping geeft in de relatie. Zo’n sessie geeft namelijk goed inzicht in triggers. Iets in het heden activeert dan pijn uit het verleden.
Systemisch Brainspotten helpt niet alleen om die verbanden te begrijpen, maar ook om ze op te lossen.
De toevoeging van het werken met de principes uit het boek De Fontein, ook wel Vind je plek genoemd, komt uit het systemisch werk. Het is een aanvulling op de oorspronkelijke manier van werken met Brainspotting.
Hoewel ik Brainspotting soms nog in de oorspronkelijke vorm toepas, ben ik erg onder de indruk van de impact van de combinatie van Brainspotting en systemisch werk. Het is soms werkelijk verbijsterend hoeveel effect zo’n sessie kan hebben.
Omdat systemisch werk in eenvoudige taal wordt uitgelegd in De Fontein, raad ik mensen aan om dit boek in ieder geval gedeeltelijk te lezen voor de eerste sessie. Dat verhoogt de effectiviteit van de sessies aanzienlijk.
Praktisch
Een sessie duurt gemiddeld een uur. Er is namelijk ook tijd nodig om je veilig te voelen en om je verhaal gedeeltelijk te vertellen. Toch kunnen we meestal al snel aan de slag.
Het is interessant om te noemen dat een op een sessies zowel live als online veel impact kunnen hebben. Dat kan bijvoorbeeld via Microsoft Teams. Ik hoor regelmatig terug dat een online sessie Systemisch Brainspotten zelfs intenser kan zijn. Mensen zeggen daarover dat ze minder kunnen ontsnappen, omdat het kijkgebied kleiner is dan tijdens een live sessie.