In 2005 emigreerden mijn vrouw en ik naar Canada. We hadden ons goed voorbereid. We hadden daar nog geen baan, maar dat zou allemaal goed komen. Toen we er waren, liep het echter allemaal anders dan verwacht en dat leidde uiteindelijk tot een huwelijkscrisis. We hebben in deze periode veel lessen geleerd. Een aantal daarvan wil ik graag met jullie delen, omdat jullie je misschien in vergelijkbare omstandigheden bevinden.
Eenmaal in Canada, voelde Rita met haar hele wezen voor het eerst dat ze dat ze daar niet wilde zijn. Ze kreeg vreselijke heimwee. Uit liefde meegaan, bleek niet voldoende. Na veel praten met elkaar en anderen, wisten we dat dit gevoel niet zou veranderen. We besloten daarom terug te gaan.
Zo’n beslissing neem je niet zomaar. Terug in Nederland werd de impact van onze beslissing duidelijk. De emotionele aardverschuiving die optrad, leidde ertoe dat we elkaar behoorlijk verloren. We hadden erg veel ruzies die over niets leken te gaan. We gingen er steeds meer aan twijfelen of we wel door konden. Ons huwelijk hing aan een zijden draadje en zou geknapt zijn als we, met hulp, niet de weg terug hadden kunnen vinden naar elkaar.
Welke droom hebben jullie verloren?
We kunnen pijnlijke dingen in ons leven meemaken, die ervoor zorgen dat we een droom verliezen, zoals:
- een miskraam of abortus;
- het verlies van een kind of partner door een ziekte of een ongeluk;
- ongewenste kinderloosheid;
- een scheiding;
- faillissement van het bedrijf;
- een affaire.
De meeste koppels kunnen met deze gebeurtenissen niet goed overweg. De volgende 4 stappen kunnen jullie zetten om de crisis goed te overleven.
1. Leer je gevoelens samen te delen
Tijdens een crisis toont de één zich vaak emotioneler dan de ander. De ene persoon (overigens is dit vaak de vrouw) wil graag praten, terwijl de ander daar minder behoefte aan heeft en zich terugtrekt.
Martine Delfos, een bekend biopsychologe, beschrijft in haar boek ‘De schoonheid van het verschil’ over hoe in tijden van crisis de biologische verschillen tussen man en vrouw juist ervoor kunnen zorgen dat ze uit elkaar worden gedreven. 75% van de koppels gaat bijvoorbeeld na het overlijden van een kind scheiden, omdat ze het verlies niet samen kunnen verwerken. Juist in een crisis is het belangrijk om eerlijk naar elkaar te worden over de gevoelens die je hebt.
Elkaar met liefdevolle ogen aankijken
Gevoelens, zoals boosheid, woede en verdriet, moeten gedeeld en samen verwerkt worden. In ons geval had ik een zorgende rol (reddersrol) op mij genomen omdat ik zag dat het niet goed ging met mijn vrouw. Ik moest bovendien mijn bedrijf weer op poten zetten. Door deze houding liep ik volledig voorbij aan mijn eigen gevoelens. Ik was inwendig boos over het verlies van mijn droom. Ik dacht dat ik deze gevoelens niet kon uiten, omdat naar mijn idee mijn vrouw dit niet aan zou kunnen. Door het onderdrukken van mijn gevoelens was ik na drie maanden opgebrand. Mijn vrouw werd door de remigratie op haar manier geconfronteerd met haar existentiële pijn.
We moesten leren praten over onze intieme worstelingen. Worstelingen die we zo gemakkelijk alleen probeerden te verwerken.
Tijdens dat proces blijkt vaak dat je ook iemand moet (leren) vergeven die je voor het verlies verantwoordelijk houdt. En als dat je partner is, dan is het van belang dat je weer leert om elkaar met liefdevolle ogen aan te kijken, zodat je partner zich weer welkom kan voelen in je leven. Zolang je dat niet doet, blijf je op een negatieve manier verbonden met elkaar. Je blijft hangen in de pijn, waardoor je leven niet verder kan. Het is kiezen tussen beter of bitter. Maar zo gemakkelijk is dat niet. Het vergde een hele worsteling om te rouwen over het verlies van mijn droom en uiteindelijk mijn boosheid los te laten.
Verandering door te luisteren naar elkaars pijn
In de maanden die volgden, leerden we om emotioneel eerlijker naar elkaar te zijn dan ooit te voren. We leerden bovendien elkaar het verschil in beleving te gunnen. We namen geregeld de tijd om naar elkaars pijn te luisteren. Dat was niet gemakkelijk, maar er verandert iets wezenlijks in een relatie als je elkaar het recht geeft om je anders te voelen dan je partner.
Het werd overigens voor mij pas in de maanden daarna echt duidelijk hoezeer mijn vrouw het mij gegund had om ons emigratie-avontuur te laten doen slagen. Het was geen onwil van haar geweest, het was onmacht. Het hielp mij enorm toen dat laatste steeds meer tot mij doordrong.
Loslaten van de droom
Daarna volgt de periode waarin je je droom moet leren loslaten. Het vasthouden aan een droom, zelfs als deze in duigen valt, heeft veel kenmerken van verliefd zijn op een ander. Net zoals bij verliefdheid heb je een ideaalbeeld voor ogen: daar is het beter. De droom vertegenwoordigt het leven dat je eigenlijk wilt, maar nu niet (meer) hebt. De realiteit zonder die droom is moeilijk te aanvaarden, omdat de innerlijke drang zo sterk is.
Pas als je de pijn, het in de steek gelaten voelen en de teleurstelling – ook richting elkaar – samen omarmt, kun je toewerken naar een nieuw begin. Wij konden dat niet alleen. De emoties waren te heftig.
2. Aanvaard samen de periode van rouwverwerking
Het is gemakkelijk om na verlies je relatie los te laten, door te denken dat het gras ergens anders groener is. Wat of wie je ook verliest: de pijn die je voelt is niet alleen het verlies van je droom. Er wordt vaak ook een diepere laag in jezelf geraakt.
Het verlies voelt existentieel aan. Het raakt aan zingeving, aan oude pijn, en schreeuwt erom om opgelost te worden.
Als je iets waar je zo op hoopte niet krijgt, of iets verliest wat je zo graag had willen houden, geeft dat pijn en het gevoel van alleen zijn. Je kunt midden tussen mensen staan en je toch alleen voelen. Wij verloren ook vrienden die vonden dat we niet genoeg hadden doorgezet. Het was moeilijk uit te leggen hoe ingrijpend die periode was geweest, zelfs al duurde die maar een paar maanden.
Elkaar ruimte en tijd gunnen en de pijn omarmen
Het gemis kan zo overweldigend zijn dat je verwerkingsproces op een rouwproces gaat lijken. Je moet elkaar daarin ruimte en tijd gunnen. Als je meer wilt weten hoe zo’n rouwproces verloopt, verwijs ik graag naar de beschrijving hiervan door Kubler Ross (Wikipedia).
Het omarmen van de pijn door erover te praten en eventueel hulp te zoeken, maakt dat het leven weer betekenis kan krijgen. Gevoelens die anders worden weggestopt, kunnen dan ontladen worden.
3. Kies voor elkaar
Je relatie kan alleen overleven als je bewust opnieuw voor elkaar kiest. Groei ontstaat alleen als je daar samen voor kiest. Tijdens een crisis komt die keuze vaak onder druk te staan. Je kunt zelfs gaan geloven dat je partner niet meer bij je past.
De noodzaak van coaching of therapie
De moeilijkheden kunnen uw relatie(s) kapot maken, of als een start gezien kunnen worden voor een proces van herstel en verandering. Een crisis openbaart zich ons karakter, allerlei frustraties van vroeger komen aan de oppervlakte.
Toch kun je elkaar weer vinden, al kost het moeite. Het vereist karakter om je eigen pijn onder ogen te zien en om opnieuw voor elkaar te kiezen. Therapie of coaching is mijns inziens daarvoor vaak een noodzakelijk instrument, omdat je jouw eigen coach niet kunt zijn in tijden van crisis. ‘Conflict is growth trying to happen’, zeggen ze in het Engels. Conflict is de groei die probeert tot stand te komen.
Steun vinden in het geloof
Voor ons heeft het geloof ook veel houvast gegeven. Het geloof in een Vader die alles in Zijn hand heeft, wat er ook gebeurt, helpt bij het verwerken van het verlies. Vlak na onze terugkomst hebben we deelgenomen aan een christelijk herstelprogramma genaamd ‘Restoring the foundations’ (Kylstra). Dit hielp ons met onze geloofsvragen en was er tijd voor heling en herstel mogelijk. We vonden onze weg terug naar elkaar door onze hernieuwde commitment aan elkaar en door opnieuw onze trouwbelofte aan elkaar te doen.
Overigens, omdat geloof iets persoonlijks is, zal dit in begeidingstrajecten alleen dan ter sprake komen als jij daar zelf behoefte aan heeft.
4. Durf opnieuw te dromen
Als je iets heel graag wilt, zal je daar helemaal vol van zijn en wil je dat het liefste ook zo houden. Maar het is mogelijk om nieuwe dromen te krijgen.
Na Canada zijn we samen op zoek gegaan naar een nieuwe invulling van ons leven. Ik vond dat weer in mijn werk. Ik heb dingen kunnen veranderen. Ik heb bovendien het buitenland naar mijzelf kunnen toehalen. Ik ben de afgelopen jaren geregeld vanwege mijn supervisies, workshops en opleiding naar Engeland, Ierland en Amerika gevlogen.
Door al het werk dat ik nu doe, heb ik een enorme voldoening in mijn leven.
Mis ik Canada? Soms denk ik er nog weleens aan. Maar ik wil niet meer terug. Dat is zeker. Ik heb vrede met hoe het nu is. De relatie met mijn vrouw is bovendien beter dan ooit tevoren. Het is belangrijk om jouw leven zo in te richten dat je voldoening en avontuur hebt. Uiteindelijk kan je na verloop van tijd weer een nieuwe start maken en jouw hart gaan volgen. Een passie is niet beperkt tot een droom. Er is altijd weer een nieuw begin mogelijk.
Mijn uitdaging aan jou is om er samen toch weer voor te gaan. Voor sommige mensen betekent het dat ze hun trots moeten overwinnen om hulp te vragen. De prijs is wellicht groot, maar de voldoening des te meer. Ik ben benieuwd naar jouw reactie…