Als je gekwetst bent door iemand, ontstaat er vaak een breuk in het vertrouwen. Is herstel dan nog mogelijk? En wat is daarvoor nodig? Welke stappen kun je zetten? Daar gaat dit artikel over. Het is niet alleen geschreven voor koppels, maar voor alle relaties. Dus ook voor de relatie met een vriend, zakelijke partner of collega.
Geen vertrouwen meer hebben
Relaties worden op het niveau van het hart beslist. Op het moment dat iemand je pijn doet, kan die kwetsing zo veel impact hebben dat je een muur om je hart zet. Vanaf dat moment laat je die persoon ten diepste niet meer toe. Je kunt nog aardig doen en je kunt iemand nog een beetje toelaten, maar wat je ook zegt of doet, een deel van jou heeft zich afgesloten voor de ander.
Afsluiten voor de ander
Wanneer je een muur om je hart zet, neem je eigenlijk het besluit dat je jezelf niet opnieuw wilt laten kwetsen. De prijs die je daarvoor betaalt, is dat je een deel van jezelf afsluit voor de ander. Als die ander je partner is, zal hij of zij dat voelen. Er kan dan een gevoel ontstaan alsof de ander nog een schuld bij je heeft openstaan. Je wilt als het ware genoegdoening krijgen.
Bert en José kwamen bij mij voor een gesprek. Bert had een ander gehad en José had zichzelf beschermd door een muur om haar hart te zetten. Vanbinnen zat ze eigenlijk met haar armen over elkaar. Ze wilde bewijs van Bert dat hij haar niet opnieuw zou kwetsen. Door haar houding creëerde ze juist de afstand die ze eigenlijk niet wilde. Want diep vanbinnen verlangde ze naar een betrouwbare en diepe verbinding.
Bert voelde dat hij een schuld moest terugbetalen. De pijn die José was aangedaan, maakte het alleen onduidelijk hoeveel hij moest terugbetalen, hoe lang dat zou duren en vooral wanneer het weer goed genoeg zou zijn.
Hoe herstel je je wantrouwen?
Een relatie kan alleen groeien als beide personen kiezen voor groei. Dat geldt voor partners, vrienden en collega’s. Degene die de ander heeft gekwetst, moet idealiter de volle verantwoordelijkheid nemen voor zijn of haar gedrag. Er moet sprake zijn van oprecht berouw.
Dat betekent dat iemand duidelijk maakt waarom het mis is gegaan. Ook moet hij of zij laten merken dat de pijnlijke impact van het gedrag echt wordt begrepen. Daarnaast moet duidelijk worden wat iemand een volgende keer anders zou doen als dezelfde omstandigheden zich opnieuw voordoen.
Al deze elementen komen terug in een mooi ritueel dat de amends visit wordt genoemd. Dat is een bezoek waarin iemand besluit iets recht te zetten.
Bert moet met zijn gevoel laten zien hoezeer het hem raakt dat José pijn heeft. Hij moet laten merken dat hij begrijpt wat zij heeft gevoeld en wat er kapot is gegaan. Daarnaast moet hij kunnen uitleggen wat hij nu anders zou doen. Bijvoorbeeld:
“Ik realiseer me dat als ik opnieuw merk dat ik aandacht krijg van deze vrouw, ik het voortaan tegen je zeg. Dan kunnen we samen kijken hoe ik daarmee omga.”
Natuurlijk is dit maar één voorbeeld. Er zijn allerlei varianten mogelijk. Het gaat erom dat er bij José een gevoel van geruststelling ontstaat. Zij moet kunnen merken dat Bert verantwoordelijkheid neemt en kiest voor samen, juist wanneer er een uitdaging op zijn pad komt.
Maar met het tonen van berouw en ander gedrag is de breuk in het vertrouwen natuurlijk niet meteen hersteld. Dat komt doordat niet alleen degene die gekwetst heeft werk te doen heeft. Ook degene die gekwetst is, moet een keuze maken.
De noodzaak tot vergeving
Zoals gezegd heeft iemand die je kwetst in zekere zin een schuld bij je openstaan. Juist daarin zit een probleem. Bert had zijn excuses aangeboden en had zijn best gedaan om alles op orde te krijgen. Toch werd José, zodra hij ook maar een kleine en onbelangrijke fout maakte, zo boos dat hij het gevoel had weer helemaal vanaf nul te moeten beginnen.
De enige manier om met pijn om te gaan, zodat de liefde weer kan stromen, is het verlies te nemen.
José gaf aan dat Bert ermee weg zou komen als zij hem zou vergeven. Dan zou zij voor haar gevoel voor de tweede keer slachtoffer zijn. Hij had haar iets aangedaan en zou er dan wel erg gemakkelijk mee wegkomen. Als er vergeven moest worden, moest zij opnieuw iets doen. Terwijl hij volgens haar juist aan het werk moest. Bovendien wilde ze voorkomen dat ze opnieuw gekwetst zou worden. Als ze hem zou vergeven, zou ze het verlies dat ze had geleden onder ogen moeten zien.
De patstelling die hierdoor ontstaat, is dat liefde alleen kan groeien in vrijheid. Als je hart geblokkeerd is, kan liefde niet stromen. Vergeven is niet hetzelfde als vergoelijken of goedpraten. Vergeven betekent dat je actief kiest om jezelf niet langer te laten vastzetten door het verleden. Je vergeeft in de eerste plaats voor jezelf.
Vergeven heeft een hoge prijs. Als het verlies door beide partners gevoeld wordt, is het niet meer alleen het verlies van degene die gekwetst is. Dan wordt het een verlies van beiden. Niet vergeven kun je vergelijken met een gebalde vuist. Die kun je niet vullen. Het openen van je hand kost moed en tijd, maar vanuit zachtheid kunnen beide partners elkaars handen weer leren vullen.
De weg tot vergeving: erkenning van de pijn
Vergeven kan alleen als de pijn eerst wordt erkend. Daarom kan een snelle uitspraak als “Ik vergeef je” ervoor zorgen dat je over de pijn heen stapt, in plaats van dat je er echt doorheen gaat.
In relatietherapie is het belangrijk dat beide partners samen de pijn voelen en de impact goed laten doorwerken. Dan is het mogelijk om als het ware een monument neer te zetten en vervolgens tegen elkaar te zeggen: “We beseffen hoeveel pijn dit heeft gedaan en we zullen er alles aan doen om dit nooit meer te laten gebeuren”. Voor vriendschappen geldt eigenlijk hetzelfde
Verstandelijk vergeven kan het begin zijn van het helingsproces. Toch zie ik drie stadia.
- Verstandelijk beslissen dat je de ander vergeeft;
- Met jouw hart de ander kunnen vergeven;
- Dat je de ander (uiteindelijk) ondanks zijn gedrag kan zegenen, het beste kan gunnen, als het ware.
Elke stap vraagt dat je je eigen pijn leert voelen en accepteert als onderdeel van de nieuwe realiteit.
Ik liet José hardop tegen Bert zeggen:
“Bert, ik heb een muur om mijn hart staan en eigenlijk wil ik je niet meer opnieuw toelaten. Een ander deel in mij wil wel naar je uitreiken, maar is bang om opnieuw gekwetst te worden.”
Toen ze dit hardop uitsprak, werd ze zich er nog sterker van bewust dat ook zij een keuze moest maken als er iets in de relatie moest veranderen. Het was spannend om dit te zeggen. Het voelt namelijk kwetsbaar om op die manier je hart te laten zien.
Door de muur van het niet vergeven los te laten, wordt de pijn van het alleen zijn voelbaar. En juist dat vormt de basis van het vermogen om te kunnen vergeven. Je leert, alleen of samen, bij de pijn te blijven zitten.
Om te kunnen vergeven, moet je als het ware buigen voor de pijn. Die pijn kan namelijk nooit meer worden weggenomen, omdat hij er al is. Zolang je niet vergeeft, blijf je verbonden aan het verleden en staat je leven stil. Wraak willen nemen of genoegdoening willen krijgen kan goed voelen, maar in de praktijk blijft je leven dan in het teken staan van pijn uit het verleden.
Ik heb vaak gezien hoe het leven weer kleur kreeg wanneer iemand besloot te vergeven. De aandacht kon weer gericht worden op het leven, met het besef dat er een monument gebouwd moest worden als teken dat dit nooit meer mag gebeuren.